In 2007 ben ik veroordeeld tot het betalen van forse bedragen aan Michael de Jong en zijn vriendin voor zowel geleden schade als immateriele schade. Als ik weet hoeveel geld iemand na uitspraken van rechters krijgt voor immateriele schade, zoals mijn zoon, die door fouten in het ziekenhuis een dwarslaesie heeft gekregen (90.000 euro) dan was die uitspraak in 2007 infaam. Er loopt inmiddels een beklag over die uitspraak en de uitspraak in de strafzaak tegen mij bij het Europese Hof. Maar dat duurt doorgaans zo’n 5 jaar…..

Eind 2007 claimden De Jong en zijn vriendin dat ik de uitspraak van de rechter had overtreden t.a.v. mijn uitspraken over hen (dat betrof o.a. reacties van mensen op deze site en dat ik eerdere uitspraken niet in voldoende mate had weggehaald en ook twee nieuwe, zoals deze pagina met feitenmateriaal over Michael de Jong op de site www.geenonschuldigenvast.nl ). Zij lieten een beslag op mijn huis leggen.

In 2008 is een kort geding gevoerd omdat De Jong en zijn vriendin mijn huis wilde laten verkopen. De rechter sprak uit dat De Jong een bodemprocedure diende te starten om te laten beoordelen of ik over de schreef was gegaan. Daar ging De Jong tegen in beroep en ook in hoger beroep deed de kantonrechter dezelfde uitspraak. Het heeft lang geduurd voordat deze bodemprocedure werd gevoerd (pas eind 2010 gestart). Het vonnis van de rechtbank in Zwolle laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Geen van de claims van De Jong en zijn vriendin zijn toegewezen en ik hoef ze niets meer te betalen en het beslag gaat van mijn huis. (En als het Europese Hof t.z.t. mijn beklag toewijst dan zijn De Jong en zijn vriendin mij dus nog behoorlijk veel geld schuldig).

Niet alleen was het dus een onzinclaim. (Besef dat in oktober 2007 mij gemeld werd dat men de weg van de claim en het beslag wilde ingaan, tenzij ik beloofde nooit meer iets over De Jong en zijn vriendin naar buiten te brengen, hetgeen ik weigerde. Ik buig niet voor chantage). Maar ook hebben De Jong en zijn vriendin bij die drie processen gevraagd om een toevoeging, hetgeen betekent dat de belastingbetaler opdraait voor een belangrijk deel van de advocatenkosten van De Jong bij deze drie processen. Ik heb helaas de kosten voor mijn advocaat bij deze drie processen voor het overgrote deel zelf moeten dragen. Maar je moet wat over hebben voor je principes.

Ben trouwens benieuwd of De Jong (met een nieuwe steun van de belastingbetaler) in hoger beroep gaat.

Ik ben ervoor dat mensen, die dat nodig hebben, via een financiele ondersteuning rechtszaken kunnen voeren. Maar begrijp niet goed hoe De Jong en Wittermans die financiele steun hebben gekregen. Enerzijds omdat ze toch een forse betaling hebben ontvangen van mij door de uitspraken van de rechters. En anderzijds is het zo dat die instantie (Raad voor de Rechtsbijstand) bepaalde inhoudelijke eisen stelt. Maar ik heb al vaker vastgesteld hoe gemakkelijk de verschillende overheidsinstanties De Jong behandelen (o.a. het geven van een wapenvergunning, het mogen blijven wonen in een vakantiebungalow, terwijl andere vaste bewoners wel weg moesten).

Er loopt een art.12 procedure bij het Amsterdamse Hof over de Jong over de ernstige verdenking van meineed bij mijn strafzaak. Het OM weigert De Jong daarover te vervolgen, terwijl die meineed toch heel eenvoudig onderzocht en vervolgd kan worden. (Het gaat o.a. over de ontkenning van De Jong dat hij ooit met een mes onder zijn kussen heeft geslapen, terwijl hij in 1999 bij een verhoor door de politie zelf had bevestigd dat hij met een mes onder zijn kussen slaapt en twee eerdere vriendinnen hebben verklaard dat hij met hen altijd met een mes onder zijn kussen slaapt). Ik verwacht dat daar binnenkort een uitspraak over komt.

Kort voordat het rapport van de commissie Deetman uitkwam, was er nog een ander heel belangrijk rapport in het licht van het voorkomen van misstanden bij Instituten. Het was afkomstig van de Nationale Ombudsman. En het betrof zijn rapport over de gebeurtenissen rondom baby Jelmer in Groningen. Het ziekenhuis was daarbij zwaar in de fout gegaan. De ouders werden vervolgens misleid en van het kastje naar het muurtje gestuurd.  De Inspectie voor de Volksgezondheid speelde vervolgens ook een uiterst dubieuze rol door een kritisch rapport over de gebeurtenissen in Groningen te vervangen door een “niets aan de hand”- rapport. Terecht dat de Nationale Ombudsman over zowel het gedrag van het ziekenhuis in Groningen als van de Inspectie voor de Volksgezondheid in het openbaar in niet mis te verstande woorden schande sprak.

Natuurlijk is het zo dat hoe groot het aantal misstanden ook geweest is bij die Katholieke Kerk in de gerapporteerde jaren, het betrof toch maar een klein percentage van de priesters. Maar een veel groter deel van die kerkambtenaren (en zeker ook een belangrijk deel van de verantwoordelijken) moet kennis gehad hebben van die misstanden. En zij besloten bewust of onbewust dat het belang van het instituut (Kerk) groter was dan het belang van de (bestaande en toekomstige) slachtoffers.  Daardoor kregen buitenstaanders geen zicht op wat zich achter de facades afspeelde.

Maar dit is niet uniek voor de Katholieke Kerk. Bij andere instituties zoals gezondheidszorg en justitie is in feite hetzelfde het geval. In Nederland overlijden jaarlijks meer dan 1500 mensen door fouten in het ziekenhuis en meervouden ervan lopen onherstelbare schade op. Baby Jelmer is daar een voorbeeld van en ook mijn zoon Marc, nu bijna tien jaar geleden. De fouten die toen bij hem gemaakt zijn kunnen het best beschreven worden als “het niet houden aan afgesproken procedures” en “simpele onderlinge communicatieproblemen”.  Nadat het duidelijk was dat mijn zoon door die fouten een dwarslaesie had opgelopen heeft men zich vervolgens niet gehouden aan de in het ziekenhuis zelf vastgestelde procedures om fouten te melden bij de interne klachtencommissie, noch heeft men direct het complete dossier overhandigd. (Toen dat veel later wel gebeurde was er o.a. tegen alle regels in typex gebruikt om delen onleesbaar te maken).

Totdat ik die ervaring heb gehad had ik een hoge dunk van instituten als de gezondheidszorg. Dezelfde hoge dunk die katholieken tot niet lang geleden ongetwijfeld voor de religieuze ambtsdragers hadden. Maar sinds ik die ervaring had gehad met de fouten bij mijn zoon en me er sindsdien uitgebreid verder in heb verdiept stel ik vast dat er niet alleen veel fouten worden gemaakt,  maar dat er bijna een zelfde soort zwijgcultuur is als bij de Katholieke kerk. Natuurlijk is men van goede wil en doet men zijn best. Maar men weet van de fouten die gemaakt worden en ook waarom dat zo is, maar doet er weinig aan. En als de gevolgen van de misstanden zichtbaar zijn (zoals bij baby Jelmer) dan doet men er alles aan om dit voor de buitenwereld en de betrokkenen verborgen te houden. Men probeert hierdoor het belang van het instituut hoog te houden, ook als individuen hier schade door lijden.

Als in de luchtvaart men zich net zo slecht aan afgesproken procedures zou houden als in de gezondheidszorg in Nederland dan zouden er dagelijks tientallen vliegtuigen naar beneden storten. En het trieste is dat er helaas, ondanks alle geruststellende woorden, weinig aan verandert.

Bij justitie is hetzelfde laken een pak. Lees nog maar eens de dossiers van de zaken als de Schiedammer Parkmoord, de Puttense moordzaak en de zaak van Lucia de B. Een dusdanige opeenstapeling van fouten en het zich niet houden aan afgesproken procedures dat het volledig ondenkbaar is dat het tot maar een paar zaken beperkt is gebleven. Mijn schatting is dat er in Nederland op dit moment minimaal 50 mensen langdurig vast zitten in de gevangenis die onschuldig zijn. Maar dergelijke fouten worden niet gecorrigeerd omdat het belang van het instituut groter is dan het belang van het individu. Openbaar Ministerie en de Hoge Raad hebben daar een grote weerzin tegen. (Lucia de B. en de twee van Putten zijn alleen maar vrijgesproken door de vasthoudendheid van buitenstaanders. En in Schiedam is het gebeurd doordat de echte dader plotsklaps bekende. En zelfs toen heeft het OM nog weken gepoogd het onder de pet te houden).

Hoe graag je het ook anders zou willen, instituten zijn er niet goed in om hun eigen fouten onder ogen te zien. Men doet er juist alles aan om die te verdoezelen. Het probleem daarbij is dan juist dat de hoognodige maatregelen die nodig zijn om dergelijke fouten naar de toekomst toe te voorkomen,  niet worden genomen. De bestaande praktijken blijven gehandhaafd.

Op dat punt is de situatie in Nederland ronduit slecht te noemen. Kijk hoe we met klokkenluiders omgaan. Ze worden dusdanig door de instanties aangepakt, dat nieuwe klokkenluiders zich wel tien keer bedenken om naar buiten te gaan.

En interne instanties die onderzoeks- en correctietaken krijgen blijken vaak ook eerder aan het belang van het instituut zelf te denken dan aan het openbaar maken van een groot probleem. Zie het rapport van de nationale ombudsman over de Inspectie van de Gezondheidszorg over baby Jelmer. En als ik hoor dat de nationale recherche onderzoek doet naar misstanden bij politie, openbaar ministerie of rechters dan weet ik al zeker dat de onderste steen niet boven komt. Zo is men nu al 2 jaar (sic) bezig om n.a.v. de aangifte van Chipshol te komen tot besluitvorming inzake de vervolging van rechter Westerberg inzake meineed.

Het is van groot belang dat er onafhankelijke instanties komen die mogelijke misstanden bij (semi-)overheidsinstanties onderzoeken. Waar klokkenluiders en anderen terecht kunnen komen om  hun ervaringen te melden en zaken aanhangig te maken. Een instantie, zoals de Nationale Veiligheidsraad , die dan de mogelijkheid heeft onderzoek te doen en mensen te verhoren. Maar de weerzin hiertegen, ook bij de politiek verantwoordelijken in Nederland, is groot. Met de mond wordt er nog wel wat beleden dat men onderzoek doet, maar in werkelijkheid dekt men zoveel mogelijk van de fouten toe.

In Engeland is er bij voorbeeld sinds 1997 een dergelijke onafhankelijke instantie m.b.t. tot afgesloten  strafzaken (CCRC). Vanuit die onafhankelijke positie worden jaarlijks 25 mensen vrijgelaten uit de gevangenis omdat ze daar ten onrechte zaten. Met als resultaat dat het vertrouwen in de rechtsstaat in Engeland daardoor gestegen is. (Naar Nederlandse verhoudingen zouden dat er ongeveer 5 per jaar zijn, terwijl dat in werkelijkheid minder dan een half per jaar is.

Mijn doel van deze onafhankelijke instanties in de gezondheidszorg, openbaar bestuur en justitie, is niet om primair de verantwoordelijken te straffen.  Maar om ervoor te zorgen dat dergelijke fouten in de toekomst niet meer gemaakt worden. Want als je werkzaam bent in zo een instituut en je weet dat er de mogelijkheid bestaat dat aan het eind van de rit vreemde ogen kijken naar wat je gedaan hebt dan is dat veel dwingender dan als je weet dat bij mogelijke problemen je toch wel de hand boven het hoofd wordt gehouden door collega’s of verantwoordelijken.

Het is makkelijk (hoewel zeker ook terecht) om nu pijlen te richten op verantwoordelijken binnen de Katholieke Kerk. Maar je laat zien dat je de lessen hiervan pas goed hebt begrepen als je misstanden die bestaan binnen andere instituties ook zoveel mogelijk probeert te voorkomen. En daarvoor zijn onafhankelijke onderzoeksinstanties cruciaal.

In zijn zeven hoofdstukken over de cruciale onderwerpen uit deze zaak stelt Derksen meer dan 30 LEUGENS vast van de betrokkenen. Rechters zijn voorgelogen over de resultaten van onderzoek en de gegevens in de verschillende dossiers.

Derksen komt tot de conclusie dat Louwes een keihard alibi heeft doordat hij een file heeft gemeld waarin hij gestaan heeft na 20 uur bij Harderwijk. Een file die niet door de ANWB  is gemeld.  Hij onderzoekt het hele dossier, maar heeft ook veel (nieuwe) informatie over het wegverkeer van die avond en in de jaren ervoor en erna. Er kan geen enkele andere verklaring zijn voor het melden van deze file door Louwes dan het feit dat hij er ingestaan heeft. En dan heeft Louwes niet gelogen over het telefoontje vanaf de A28 en dan valt het hele scenario van het OM over deze moord, die door hem toen gepleegd zou zijn, in duigen.

Maar ook in de andere hoofdstukken zien we hetzelfde patroon. Vooral door de valse voorstelling van zaken van OM en NFI is het beeld geschapen dat Louwes een leugenaar is en de moord heeft gepleegd. Maar keer op keer stelt Derksen vast dat Louwes de waarheid sprak en het OM, NFI en deskundigen logen. Hier staat een boeiende opsomming van Derksen hierover.

Walgelijk is natuurlijk ook het feit dat deskundigen die evident fouten hebben gemaakt, ook als zij erop attent zijn gemaakt, niet alsnog hun fout erkennen. Zo is er een hoogleraar uit Eindhoven die verklaart dat op zichzelf het wel mogelijk was om op grotere afstanden een telefoongesprek te voeren (en dus het gesprekje vanuit Deventer, terwijl je op de A28 rijdt, in theorie mogelijk was). Maar verklaarde deze professor, met het weer dat op die avond was, was dit niet mogelijk. Vastgesteld is echter dat hij de weerkaart gebruikte van 20 december 1999 in plaats van 23 september 1999. En in december waren er winterse buien en op 23 september was het ideaal weer voor die gesprekken over grote afstanden. Maar die professor weigert daar dus op terug te komen, terwijl zijn verklaring wel in het vonnis als argument tegen Louwes wordt gebruikt.

Ook ten aanzien van het DNA-bewijs blijkt hoezeer het NFI aan een vorm van wishful thinking heeft gedaan en hoezeer ook zij de rechters hebben voorgelogen.

Ik behoorde ook heel lang tot de groep mensen die zich niet kon voorstellen dat mensen in onze nette rechtsstaat onschuldig langdurig gevangen komen te zitten. Maar sinds 2005 (Commissie Posthumus over de Schiedammer Parkmoord) zijn mijn ogen opengegaan. Naast de zaken die wij inmiddels in Nederland goed kennen (zoals Puttense moordzaak, Lucia de B., Ina Post), zijn er in de boeken van Van Koppen, Wagenaar, Israels c.s. minstens nog 10 andere zaken waar het uiterst onzeker is of iemand terecht gevangen zit. (En dan zeg ik het nog eufemistisch). Maar zeker als we naar andere landen kijken (zoals in Engeland) en de VS dan valt vooral op hoezeer de daar gemelde fouten lijken op die in Nederland. Lees mijn artikel over het boek over 250 zaken in de VS (Convicting the Innocent) van mensen die zeker onschuldig veroordeeld zijn (en gemiddeld 14 jaar gevangen zaten).

Alle soorten fouten die daar beschreven zijn, zijn in de reeds bekende Nederlandse zaken ook herkenbaar. De noemer is dat de dienaren van de wet op het moment dat zij ervan overtuigd zijn dat iemand de dader is letterlijk door roeien en ruiten gaan om iemand veroordeeld te krijgen. En dat zij er dan bij liegen, dan is dat toch een leugentje om bestwil! Ten dele beseffen zij zich dat niet eens, zo blind zijn ze door hun eigen overtuiging dat ze geloven wat ze zelf zeggen, terwijl dat helemaal niet in het dossier staat of zelfs het tegengestelde.

Een fatsoenlijke rechtsstaat doet er alles aan om deze fouten te voorkomen. En doet er ook alles aan om als die fouten helaas toch zijn gebeurd, ze te herstellen. En aan beide eisen voldoet helaas Nederland niet. Met de mond wordt beleden dat men er alles aan doet om deze fouten te voorkomen, maar als je de praktijk ziet dan is dat gewoon niet het geval. En Nederland kent een van de laagste aantallen van herziene rechtszaken. (In Engeland 25 per jaar, in Nederland gemiddeld minder dan 1 per jaar).

Als we niet een onafhankelijke herzieningsraad krijgen, zoals in Engeland (CCRC) dan zullen we het verschijnsel blijven zien dat OM en de Hoge Raad er alles aan zullen blijven doen om niet te moeten erkennen dat er sprake is van een gerechtelijke dwaling. Voor mij is wat er met Louwes is gebeurd en nog zal gebeuren de toetssteen voor de kwaliteit van de rechtsstaat in Nederland.

En trouwens: als Louwes niet de dader is dan heeft iemand anders haar vermoord. En die loopt niet alleen nog vrij rond, maar ook heeft hij er iemand anders voor laten opdraaien En we weten in ieder geval van alle deskundigen, dat de dader een goede kennis van de weduwe moet geweest zijn, want anders had ze hem ‘s avond nooit binnengelaten.

Andere ouders van kleine kinderen vertellen mij hetzelfde.  Zodra de peuters een smartphone in handen hebben laten ze zien dat dit apparaat voor hen geschapen is. Er zijn vele educatieve toepassingen, waarmee ze op zeer jonge leeftijd spelenderwijs allerlei basisvaardigheden leren. Het herkennen van vormen, kleuren, maar ook getallen, letters en woorden.

Hoe groot is het verschil met de tijd waarin u en ik opgroeiden. Onze hersenen zijn anders gevormd dan die van de kleintjes van nu, en dat is maar goed ook. Want die kleintjes van vandaag komen rond 2025 van school. In dat jaar is de invloed van de digitale wereld nog veel groter dan vandaag al het geval is.

Het grote probleem voor de peuters zijn wij. Want wat gebeurt er als zij straks naar school gaan? De klas waar ze naar toe gaan, is door onze 40-plus generatie ingericht op basis van hoe wij  zelf in het verleden leerden. Wij willen dat zij STRAKS gaan leren wat wij TOEN  geleerd hebben. En daarmee verwordt de school tot de plek waar kinderen kunnen zien hoe het vroeger was.

Laatst gaf ik een lezing aan een groep van 100 studenten, van rond de 20 jaar. Ik vroeg hen hoeveel van hen op school met 10 vingers blind hadden leren typen. Drie staken hun hand op.  De meeste anderen konden ook blind typen, maar niet dankzij hun school.

Een goed voorbeeld van hoe slecht ons onderwijs zich aanpast aan de ontwikkelingen buiten de school.

Het is onze plicht om de jeugd optimaal voor te bereiden op de wereld van de toekomst:  een wereld die steeds sneller verandert door de digitale ontwikkelingen. Onze peuters hebben de potentie om daar maximaal gebruik van te maken.

Dus breek de barrières uit het verleden af op onze scholen en ban ze uit uw gedachten. Sta net zo onbevangen tegenover de nieuwe technologie als onze peuters. Alleen DAN halen zij het maximale uit de toekomst, waarop ze zich nu al thuis op onze apparaten voorbereiden.

(Deze column is uitgesproken bij KoffieMax, Nederland 1 op 29 november 2011).

Hieronder de antwoorden op de eerste serie.

Vragen leden Peil.nl deel 1

Heel interessant is de tabel waar het antwoord wordt afgezet op de vraag wat men gestemd had als Pim Fortuyn nu nog had geleefd.

27% zegt dan liever dan op Fortuyn te stemmen dan de partij die men nu heeft gekozen. Als dat bekeken wordt naar de stemkeuze van de Tweede Kamer 2010 dan zien we het volgende

PVV         73%

VVD       31%

SP          25%

CDA        15%

PvdA       12%

D66         10%

GrLinks      4%

Nederland, de EU en de euro. Onderzoek tgv het 7e lustrum

Bij de uitzending van “In de Rooie Haan” op zaterdag 9 oktober 1976 presenteerde ik op verzoek van eindredacteur Jan Nagel, mijn eerste verkiezingsonderzoek. Felix Meurders en Wim Bosboom interviewden mij. Het was onderzoek uitgevoerd door NIPO , waar de door mij ontwikkelde correctiemethode overheen was gegaan. Het was in de aanloop van de fascinerende verkiezingen van 25 mei 1977 met in de hoofdrollen toenmalig premier Den Uyl, Minister Van Agt (van het net geformeerde CDA) en de jonge oppositieleider Wiegel.

Eens in de maand kwam ik met een nieuwe peiling. Onderzoek dat nog uitgevoerd werd door enqueteurs, die bij de mensen thuis kwamen. Ik was toen werkzaam voor het bedrijf Cebeon dat ik, samen met mijn goede vriendin Hedy d’ Ancona, had opgezet. Toen ik in 1980 (weer) bij Inter/View ging werken en we begonnen met telefoongestuurd telefonisch enqueteren (CATI) zijn we ook zelf het verkiezingsonderzoek gaan doen. Na het stoppen van “In de Rooie Haan” in 1988 met Ger Ackermans toen als hoofdredacteur presenteerde ik het onderzoek bij “Achter het Nieuws” (Paul Witteman) en later bij NOVA. In mijn media-archief treft u nog vele artikelen en interviews aan uit de periode 1976-2005.

Hoewel ik tussen 1986 en 2002 niet meer primair marktonderzoeker was en diverse andere klussen deed (met name op het terrein van ICT, marketing en Business Development) bleef ik wel tot eind 1999 het verkiezingsonderzoek (Politieke Barometer) begeleiden. En ook was ik betrokken bij de exit-onderzoeken die door Inter/View op de dag van verkiezingen werden uitgevoerd tussen 1989 en 1998.

Vanaf september 2002 ben ik bezig met online verkiezingsonderzoek. Eerst via het programma “Stem van Nederland” (SBS),  later via het onafhankelijke Peil.nl. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de prima specialist op het gebied van online panels “No Ties” te Monickendam, die alles wat je maar op onderzoek zou willen, snel en flexibel kunnen uitvoeren. Niet alleen voor mij, maar ook voor vele andere bedrijven en organisaties beheren zij vele online panels. Sinds 2002 zijn er op die manier circa 2500 onderzoeken door mij uitgevoerd. En dat is natuurlijk vooral mogelijk gemaakt door al de mensen die aan mijn panels mee hebben gedaan of doen (door de jaren heen zijn dat meer dan 150.000 mensen geweest) en bereid zijn de vragen te beantwoorden. Zonder hen zou ik 35 jaar lang niet geweten hebben wat ik had moeten doen en hoe de stemming was onder de Nederlandse bevolking.

Dus 9 oktober 2011 wordt een enigszins speciale dag. Ik ben van plan twee bijzondere onderzoeken te gaan doen om het 7e lustrum te vieren. Het ene onderzoek gaat over een belangrijk actueel onderwerp. Ik heb daarvoor gekozen “de toekomst van de EU en de euro”, omdat ik denk dat dit onderwerp een dominante rol zal spelen bij de politiek in Nederland in de komende jaren.

Het andere onderzoek wil ik graag laten samenstellen door de mensen die dit allemaal mogelijk hebben gemaakt, dus u. Het zal een onderzoek zijn met de door u ingediende vragen. Als u een vraag heeft die u aan een representatieve vertegenwoordiging van alle Nederlanders wilt stellen dan nodig ik u uit deze hieronder te plaatsen of te mailen naar maurice@dehond.nl. Dit zijn daarbij de voorwaarden (Lees ze aub):

1. De vraag moet een politiek onderwerp betreffen (in de ruimste zins des woords).

2. Het moet aan alle Nederlanders gesteld kunnen worden of  een grote groep (minimaal 20%) en kan dus niet een kleinere subgroep betreffen.

3.  Bij voorkeur dient de vraag geformuleerd te worden, zoals die in de vragenlijst direct kan worden opgenomen, maar zonodig doe ik dat of formuleer ik die vraag.

4.  De antwoorden op die vraag zullen via Peil.nl openbaar worden gemaakt en uitgedraaid worden naar stemgedrag Tweede Kamer 2010 en eventueel een of meer andere relevante kenmerken uit onze database.

U kunt de vragen hieronder formuleren of per mail naar maurice@dehond.nl.  Ik zal de binnenkomende vragen dan zelf hieronder plaatsen.

De sluitingsdatum voor in te dienen vragen is 6 oktober om 24 uur.

Als u ooit een ondervraagde geweest bent of op dit moment lid bent van Peil.nl (en u kunt dat ook nog steeds worden) dan dank ik u voor het feit dat u aan de onderzoeken heeft willen meewerken. En de anderen dank ik voor hun (jarenlange?) belangstelling voor mijn werk. Met uw aller steun hoop ik nog lang door te kunnen gaan.

Eerste rapport “In de Rooie Haan”, 9 oktober 1976

Maurice de Hond  (maurice@dehond.nl)

Hij richtte zich op 250 zaken in de VS waarin iemand, die veroordeeld was , alsnog is vrijgelaten omdat onomstotelijk bewezen is dat de veroordeelde de dader niet geweest is. Het betrof met name zware zaken uit de tachtiger en negentiger jaren. Zaken waarin sprake was van verkrachting al dan niet met moord en waarbij langdurige gevangenisstraf werd gegeven of de doodstraf.  Want bij die zaken is er genetisch materiaal verzameld. En als die bewaard is gebleven, wat lang niet altijd het geval is,  dan was het mogelijk om via DNA-onderzoek in relatie met de rest van het bewijs alsnog de onschuld te bewijzen, mits rechters daar ruimte voor gaven.

Vervolgens heeft Garrett samen met zijn studenten van die 250 zaken zoveel mogeljik informatie verzameld. Niet allen door het bestuderen van  de beschikbare dossiers, maar ook door met betrokkenen te praten.  Vervolgens zijn alle resultaten gecodeerd en in statistische overzichten geplaatst. Op deze site van de Universiteit waar Garrett werkzaam is, heeft hij alle relevante informatie van deze 250 zaken geplaatst. (Hier tref je een uitgebreide bespreking van het boek aan in de New York Times).

De onschuldig veroordeelden hebben gemiddeld 14 jaar gevangen gezeten en alleen al via het DNA-onderzoek was in 45% van de gevallen duidelijk wie de dader indertijd wel was geweest.

In het boek combineert Garrett de statistieken van de 250 zaken en de gebeurtenissen bij afzonderlijke zaken, die als voorbeeld dienen van hetgeen uit de statistieken blijkt. Dit geeft een extra sinistere laag aan de afzonderlijke voorbeelden, die je vaak toch al met afschuw leest. Je weet namelijk dat het niet slechts 1 keer is gebeurd, maar vele malen meer dan bij deze 250 zaken. En dat is helemaal schrijnend als je beseft dat de zaken die via DNA alsnog konden worden hersteld van alle langdurige veroordelingen voor verkrachting, geweld en/of  moord maar slechts een fractie is van alle zaken en dat bij die zaken (vermoedelijk) niet meer te bewijzen is of iemand onschuldig is veroordeeld. Terwijl er geen enkele reden is om aan te nemen dat alle fouten die gemaakt zijn bij deze 250 zaken bij andere zaken niet zijn gebeurd. Het zou mij niet verbazen als het echte aantal onschuldig langdurig of ter dood veroordeelden in de USA een honderdvoud betreft van deze 250.

In de afzonderlijke hoofdstukken gaat Garrett in op de verschillende soorten fouten die er bij deze 250 zaken zijn gemaakt. Hoewel het Amerikaanse juridische systeem nogal verschilt van de Nederlandse, j veroorzaakte dit boek  bij mij een schok van herkenning. Ik heb de afgelopen jaren niet alleen de Schiedammer Parkmoord en de Deventer Moordzaak diepgaand bestudeerd, maar  ook de boeken gelezen van Derksen, Wagenaar, Van Koppen, Israels en Crombag, waarin circa 15 spraakmakende Nederlandse zaken werden behandeld. Schokkend is dan dat  vrijwel alle grove fouten die door Garrett worden behandeld in zijn boek  ook in  Nederlandse strafzaken voorkomen . Die verschillen in het systeem van het strafrecht tussen de VS en Nederland maken blijkbaar weinig uit m.b.t. de beschreven problematische aanpak van Openbaar Ministerie, politie,  forensische onderzoekers, advocaten en rechters. Het is, zo lijkt het, blijkbaar inherent aan een systeem dat gericht is op het achter de tralies krijgen van degenen die door de verschillende instanties verdacht worden een ernstige misdaad hebben gedaan. En waar te weinig waarborgen zijn ingebouwd om ook goed onderzoek te doen naar de mogelijke onschuld van de verdachte.

In mijn verdere bespreking van het boek zal ik de belangrijkste fouten beschrijven die Garrett heeft vastgesteld. Het zijn dus fouten die bij een –groot- deel van die 250 zaken uit het dossier zijn vastgesteld. In het boek wordt het schrijnend geïllustreerd door wat er bij bepaalde afzonderlijke  zaken is gebeurd.

Belangrijk is bij het onderstaande te beseffen dat het dus 250 zaken betrof waarvan het zeker is dat de betrokkene(n) onschuldig zijn veroordeeld:

1.  In 40 van de 250 zaken was er sprake van een bekentenis met daarin ook daderkennis, terwijl de betrokkene uiteindelijk toch niet de dader was.

Uit nader onderzoek in het dossier en gesprekken achteraf met betrokken is gebleken dat de   verdachte bekende omdat  hij  geestelijk en/of lichamelijk uitgeput was, al dan niet als gevolg van de hardhandige aanpak Dat verklaringen daderkennis bevatten   kwam  doordat de ondervragers de kennis van wat er gebeurd was in hun ondervraging als het ware inbouwden.  (“Is het niet zo dat het slachtoffer dit of dat deed?” werd door de ondervrager gezegd.  “Ja, dat was zo.” antwoordde de verdachte”.)  In een deel van de gevallen was de verdachte ook een zwakbegaafd iemand.

Als de verdachte later in de rechtszaal probeerde uit te leggen dat hij zijn bekentenis vals was  werd dat door de rechter en Openbaar Ministerie weggewoven/weggehoond en kwamen de ondervragers verklaren dat ze het toch echt uit de mond van de verdachte hadden opgetekend en hem correct hadden behandeld.

Rechters grepen ook niet in als het verhoor niet was uitgevoerd conform de voorschriften. Er waren geen opnamen beschikbaar, of later verdwenen. Er waren geen advocaten bij het verhoor aanwezig geweest. (In Nederland hebben de twee van Putten, Kees B. van de Schiedammer Parkmoord en Ina Post een bekennende verklaring afgelegd, terwijl inmiddels vastgesteld is dat zij onterecht veroordeeld zijn. Wordt het niet tijd om onder ogen te zien dat de uiteindelijke verhoormethoden, ook in Nederland, een vorm van geestelijk martelen is, waardoor mensen ook bereid zijn dingen te bekennen die ze niet gedaan hebben?

2 .Bij 75% van de zaken was er sprake van verkeerde identificatie door ooggetuigen.

Deels komt het door suggestieve procedures waarbij de ooggetuigen dusdanig werden “gestuurd”  dat zij  de verdachte wel moesten  kiezen en deels doordat het gebruik maken van ooggetuigen sowieso problematisch is. Vaak heeft men iemand maar kort gezien, of bevond men zich in een stress-situatie en/of vond de identificatie pas maanden later plaats. Wat daarbij ook opvalt dat in een deel van deze gevallen de ooggetuige in eerste instantie een persoonsbeschrijving gaf die fors afweek van degeen die uiteindelijk toch werd aangewezen als de dader. Vaak ook tijdens de rechtszaak zelf. Maar dat aanvankelijk een geheel ander signalement gegeven werd en ondanks instructies daarover van de  hoogste rechter in de VS lieten rechters dan toch die identificatie in de rechtszaal toe met een impact op de jury.

In feite hebben de ondervragers destijds er, bewust of onbewust, veel aan gedaan om de getuige de verdachte te laten “herkennen”, ook als het vanaf het begin duidelijk was dat hij  de dader of amper gezien had of een duidelijk ander signalement hadd gegeven.

(Het werkt soms ook andersom: In Nederland heeft het jongetje dat ook bijna in het Schiedamse  Park was vermoord een vrij gedetailleerde beschrijving gegeven van het gezicht van de dader. Kees B. leek daar absoluut niet op, maar de uiteindelijke dader Wik H. wel. Maar als informatie van een getuige niet past bij hetgeen het openbaar ministerie en politie wil bewijzen dan wordt die informatie genegeerd. Iets wat ook bij vele zaken van de 250 uit het boek van Garrett blijkt.)

3. Bij 61% van de gevallen waar een forensisch analist een getuigenis (beter: verklaring)aflegde (en dat gebeurde bij drie kwart van de zaken) was er sprake van fouten in diens  verklaring.

In al  die gevallen werd de forensische  deskundigenverklaring in het nadeel  van de verdachte gebruikt, de fouten ten spijt. Er is zowel sprake van het volkomen verkeerd presenteren van de bevindingen, dus andere dingen zeggen dan er gevonden zijn, of belangrijke informatie onder de pet houden, vaak informatie die ten voordele van de verdachte strekte, of misleidende bewoordingen te gebruiken.  Dat kwam mede omdat uit het onderzoek bleek dat de forensische onderzoekers in de laboratoria zichzelf beschouwde als lid van de politie of het Openbaar Ministerie en er veel aan wilde doen om de veroordeelde in de gevangenis te krijgen. In het Zwartboek NFI uit 2007 waar ik mede-auteur van ben zijn we op basis van 17 rapporten rondom de Deventer Moordzaak tot dezelfde conclusies gekomen over het werk van het NFI. Onderzoek dat kwalitatief ondermaats is (heeft niets te maken met wetenschap, alles werd gebruikt om toe te redeneren naar de schuld van de verdachte) en een gebrek aan onafhankelijkheid ten opzichte van het Openbare Ministerie. Die was niet alleen opdrachtgever en bepaalde daarbij wat er wel en niet werd onderzocht, maar had ook vooroverleg over de inhoud van de rapporten van het NFI en kon dus “bijsturen”..

Onderzoek dat wellicht de verdachte onomstotelijk zou vrijpleiten wordt niet uitgevoerd omdat het Openbaar Ministerie er niet in geïnteresseerd is. Zo is bij de Deventer Moordzaak Ernest Louwes in eerste instantie veroordeeld omdat een geurhond hem koppelde aan een mes dat op 1.5 kilometer van het huis van het slachtoffer was gevonden. Op het mes zat geen bloed of vingerafdrukken, dus het was helemaal niet zeker dat dit het moordwapen was. Op een eenvoudige manier was vast te stellen dat dit mes nooit het moordwapen had kunnen zijn, omdat de breedte van de gaten in de blouse van de weduwe smaller waren dan de breedte van de mes. Maar naar die informatie werd door het OM niet gevraagd en ook  het NFI maakte het OM daarop niet attent

Als je de diverse voorbeelden uit het boek leest dan weet je nog beter dat wat bij CSI wordt getoond weinig tot niets te maken heeft met hoe het werkelijk bij het forensisch onderzoek in de VS (of in Nederland) toegaat.

4. In 21% gevallen was er sprake van valse informatie gegeven door informanten.

In de helft van de gevallen betrof het gevangenen die verklaarden van de verdachte belastende, incriminerende informatie te hebben  gehoord  over de misdaad. In de andere helft waren het mede-beschuldigden of geheime informanten, die aangaven zeker te weten dat de verdachte de misdaad gepleegd had, hetzij omdat ze er zelf bij waren geweest of omdat hij het aan hen bekend had.

Vaak zat in die verklaringen ook nog informatie die een probleem oploste van het openbaar ministerie. Een hard alibi van de verdachte werd daarmee bij voorbeeld geëlimineerd.

Ondanks dat de mede-gevangenen en het openbaar ministerie ontkenden dat de informanten een beloning voor hun getuigenis kregen in de vorm van strafverminderin g of een lagere straf bleek bij het onderzoek van Garrett dat er sterke aanwijzingen waren dat dit toch gebeurd was.

Ook bevatte de verklaringen van die informanten vaak ook nog daderkennis, die dus ook ergens anders vandaan gekomen moeten zijn dan van de veroordeelde verdachte. (In dit kader kan je vraagtekens zetten bij de Nederlandse  kroongetuigenregeling, hetgeen politie en OM kan corrumperen en rechterlijke dwalingen in de hand kan werken; zie o.a. het proces “Passage”)

5. Slecht functioneren van de advocatuur

In 6% van de gevallen is er sprake geweest van een “guilty plea” van de verdachte (die dus later bleek onschuldig te zijn).  In de VS is er bij moordzaken in 70% van de gevallen sprake van een ‘’guilty plea”.  Dat gebeurt omdat men verwacht anders een zwaardere straf te krijgen. Uit het onderzoek onder die 6% die hun schuld hadden erkend bleek dat zij door hun advocaat werden  overtuigd om dat te doen, omdat ze anders zeker een zwaardere straf zouden krijgen.

Uit de verdere analyse van de zaken worden er vele fouten beschreven van de advocaten.)  Maar dat lijkt weer met name toe te schrijven zijn aan het feit dat ook in de VS de advocaat op een forse achterstand ligt ten opzichte van het OM.  Advocaten komen pas vaak in het beeld als er een verdachte is, maar dat houdt meestal in dat het onderzoek al een tijd aan de gang is. Daarnaast krijgt de advocaat niet de beschikking over alle informatie van het onderzoek en ook zijn er beperkingen in het onderzoek dat de advocaat zelf kan laten uitvoeren omdat er te weinig geld beschikbaar wordt gesteld vanuit de rechterlijke instantie (zo werkt het in de VS). Ook heeft men bij een behoorlijk aantal zaken kunnen vaststellen dat de advocaat maar weinig tijd aan de zaak heeft besteed en/of tijdens de zaak zelf weinig tijd heeft besteed aan de verdediging.

Garrett komt tot de conclusie dat het juridisch systeem absoluut niet de verdachte gelijke kansen heeft als het Openbaar Ministerie. Hij noemt het “The Tilted Playing Field”.  Allereerst hebben de verdachte veel minder middelen beschikbaar om bewijs van hun onschuld te vinden dan het OM heeft om te bewijzen dat hij de dader is. Ten tweede is het moeilijk te bewijzen dat je het niet gedaan hebt, zeker als er geen andere mogelijke dader is. En ten derde halen de advocaten er niet uit wat er in zit.

In Nederland is de situatie nog een graadje erger. In de VS moet al het bewijs gepresenteerd worden  in de rechtszaal, omdat de jury uiteindelijk de bewijsbeslissing neemt en dat gebeurt alleen op hetgeen zij in de rechtszaal horen en zien. In Nederland is dat niet het geval. Daar wordt door het OM een dossier samengesteld uit de beschikbare stukken. Het per definitie eenzijdige beeld dat uit het dossier naar voren komt, bepaalt vervolgens het perspectief van de rechter, die zich immers op basis van dat dossier voorbereid. Tijdens de rechtszaak zelf komen slechts die getuigen die door het OM en de verdediging zijn gevraagd en door de rechter zijn toegestaan. Getuigen  op de zitting vormen dus slechts een uitzondering, waardoor die zitting het karakter krijgt van een verificatievergadering.

Uit onderzoek blijkt, zoals Derksen in zijn boek “het OM in de fout” heeft beschreven, dat op basis van het dossier de rechters vaak al hun oordeel hebben gevormd en alles wat er vervolgens in de rechtszaak gebeurt beoordeeld worden vanuit de reeds gevormde mening.  Het dossier dat het OM opstelt is er geheel op gericht om tot de veroordeling van de verdachte te leiden, en daardoor lijkt het selectie principe geleid te worden.  In de Deventer Moordzaak bij voorbeeld heeft het OM in eerste instantie niet een ontlastende verklaring van een bankemployee meegenomen (die de lezing van Louwes bevestigde over het openen van een rekening). En ook heeft men in het dossier niets beschreven wat men allemaal had gedaan m.b.t. het onderzoek van andere mogelijke daders en wat daar was uitgekomen, ondanks het feit dat het dossier van de politie zelf minstens 160 pagina’s aan processen-verbaal had die over dat onderzoek gingen. Bij de rechtszaak zelf verklaarde de officier van Justitie onterecht dat anderen wel een alibi hadden of niet betrapt waren op onwaarheden. Zij is nog steeds in functie en zal ongetwijfeld zijn gepromoveerd.

6. Het tekort schieten van de rechters of het gerechtelijke systeem

Juist omdat bij deze 250 zaken sprake is van een onschuldig veroordeelde is het interessant om te zien hoe rechters reageren op stellingen van advocaten of verzoeken tot de Amerikaanse variant van herziening, waarvan we nu weten dat het op juiste informatie was gebaseerd. En dan blijkt dat hoewel er juiste juridische argumenten  door de verdediging worden aangevoerd rechters ze afwijzen, omdat ze er duidelijk van overtuigd zijn dat de verdachte de dader is.  Ook lijkt de weerzin groot om als systeem fouten te moeten erkennen.

Bij de beschrijving van dit en het volgende hoofdstuk is de vergelijkbaarheid met Nederland minder groot, omdat de constructie van het systeem behoorlijk anders is. Toch herkent de lezer nog genoeg van de Nederlandse situatie. (Zo heeft de Hoge Raad in september 2004 het herzieningsverzoek van Kees B. in de Schiedammer Parkmoord afgewezen, terwijl 5 weken ervoor Wik H. al bij de politie het daderschap had bevestigd,  Er wordt in de VS zelfs een voorbeeld gegeven van een zaak waar  een vrouw 5 jaar na dato aangaf dat ze niet verkracht was, zoals ze toen had gezegd, maar een vriendje had gehad en dat niet aan haar ouders wilde zeggen. Toch wilde de gouverneur de verdachte niet vrij laten, noch nieuw onderzoek laten instellen. Pas toen na 6 jaar later  uit DNA-onderzoek bleek dat het gevonden sperma inderdaad niet van de verdachte was werd de veroordeelde  vrijgelaten.

Ook in Nederland zien we vergelijkbare patronen. Terwijl bij voorbeeld bij de Enschedese zedenzaak het CEAS rapport laat zien hoeveel er mis is gegaan bij het onderzoek leidde dat uiteindelijk niet tot een herzieningsbeslissing van de Hoge Raad leidde.  En bij de Schiedammer Parkmoord werd in oktober 2005 in de uitzending van Netwerk door de advocaat van Wik H. verklaard dat ondanks de verklaring met daderkennis het OM hem vertelde dat zij geen waarde aan die verklaring hechtten. (En men ging niet er toen nog niet toe over om  het vreemde DNA dat gevonden was op het slachtoffer te vergelijken met het DNA van Wik H.).  Het OM volstond met te verklaren dat zij zich niet herkende in het beschrevene en daarna werd er niets meer over gehoord.

Garrett beschrijft ook hoe het herzieningsproces verloopt en dat er ook veel gevallen zijn van het DNA dat de onschuld aantoont, maar dat het desondanks (nog) niet tot een vrijlating heeft geleid.

Hij eindigt met een aantal overwegingen met betrekking tot verbetering van het systeem. Maar wijst erop dat de betrokkenen, zoals de leden van de Hoge Raad, de omvang van het probleem bagatelliseren. Enerzijds door te doen of de 250 vrijgelatenen de enige fouten zijn geweest en dat is dus een miniem percentage t.o.v. alle veroordelingen. Maar ook dat men aangeeft dat het systeem blijkbaar werkt omdat die 250 zijn vrijgelaten. Een wel erg sinistere en hypocriete opstelling! )ok wat dat betreft zien we duidelijke parallellen met Nederland. Het feit dat er in de afgelopen 5 jaar 5 herzieningen hebben plaatsgevonden wordt door de voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak als argument gebruikt dat er dus heel weinig mis gaat en dat het systeem dus blijkbaar werkt. (In de UK is er sinds 1997 een onafhankelijk orgaan voor herzieningen, de CCRC. Dankzij die instantie worden er circa 25 personen per jaar vrijgelaten die onterecht zijn veroordeeld. Als die cijfers vergelijkbaar zouden mogen zijn met Nederland, zou dat 5 vrijlatingen per jaar moeten betreffen en niet de amper 1 per jaar die het nu is.)

In zijn slotzin geeft Garrett aan dat de onterecht veroordeelden niet de jaren terug kunnen krijgen die ze kwijtgeraakt zijn in de gevangenis. Maar dat degenen die met het juridische systeem bezig zijn wel de plicht hebben t.o.v. die personen om zoveel mogelijk van die fouten te leren. En daarom roep ik leden van het OM, rechters, politie-ambtenaren, werknemers van het NFI, advocaten en rechtenstudenten op dit boek van Garrett te lezen en ervan te leren. En niet te denken dat dit de VS is en dat het niet in Nederland gebeurt. Er zijn juist veel aanwijzingen dat vrijwel alles wat in het boek beschreven wordt zich in Nederland ook manifesteert.

De bankencrisis van 2008 en later vormde al een bedreiging van de politieke stabiliteit. Maar doordat enerzijds de politici de verantwoordelijkheid ervan bij anderen kon leggen en anderzijds men erin slaagde door snel en doortastend optreden een ramp te voorkomen, had het geen negatieve impact op de politiek. (Wouter Bos werd nooit zo hoog gewaardeerd al eind 2008.)

Maar de crisis die zich nu aan het aftekenen is rondom Griekenland en het eurogebied is niet alleen in potentie economisch minstens zo bedreigend als de bankencrisis, zoals Minister De Jager zelf deze week aangaf, maar politiek nog veel bedreigender.

Zowel de wens om een gezamenlijke munt in te voeren als de wijze waarop is vooral een proces geweest dat politici in diverse Europese hoofdsteden en Brussel wilden. Zij hebben de weg erheen bepaald en het geheel ingericht en afspraken erover gemaakt. Daarbij heeft men weinig energie besteed aan het meekrijgen van de kiezers, laat staan dat men die daarover heeft laten meebeslissen. Als we niet mee zouden doen dan zou dat heel negatief op ons land en onze economie terugslaan, werd gesteld. (Net zoals we dom zouden zijn om bij het referendum over de Europese Grondwet in 2005 tegen te stemmen).

Waarschuwingen tegen de gevaren ervan werden schamper weggewuifd.

Kortom: er is maar een categorie die aansprakelijk gesteld kan worden voor de problematiek rondom de schuldenlast van Griekenland en de gevolgen voor Nederland en de economie in Europa: de politieke kaste. Paul Krugman heeft daar op 9 mei jl. een interessant artikel over in de New York Times geschreven onder de titel “the unwisdom of elites”.

Ook toen in het afgelopen jaar steun werd gegeven aan Ierland, Portugal en Griekenland werd dat begeleid met geruststellende woorden (ondanks het feit dat er nogal wat economen zeiden dat Griekenland op die manier niet gered zou worden). Dus een nieuwe steun voor Griekenland, met een grote kans dat dit geld niet terugbetaald kan worden en dat ook bij andere landen een forse steun nodig is, zal terugslaan op het verdere vertrouwen in die politieke kaste. Een onderzoek via Peil.nl over dit onderwerp laat daar al wat van zien.

In Duitsland hebben we onlangs kunnen zien hoe de ramp in Japan met de kerncentrale de uitslag van een verkiezing in een deelcentrale al fors beïnvloedde. Dan heb je weinig fantasie nodig om te beseffen welke grote electorale gevolgen het zal hebben als de problematiek in Griekenland (en eventuele andere landen) forse gevolgen gaat hebben voor zowel de Nederlandse economie als de Nederlandse belastingbetaler.

Maar dat zal niet alleen in Nederland het geval zijn, maar ook in de meeste andere Europese landen zullen vergelijkbare processen ontstaan: de bestaande politieke kaste krijgt de schuld en bij verkiezingen zullen kiezers dat duidelijk laten merken. En dan praat ik nog niet over de kiezers in Griekenland (en Portugal en Ierland en ?), die –terecht of niet- grote economische offers moeten plegen.

Wellicht kan de grote klap nog worden afgewend, zoals na 2008 in eerste instantie is gebeurd met de bankencrisis. Maar als dat niet gebeurt, dan beperkt zich dat zeker niet tot de economie.

Het succes van een politicus of een beweging hangt vaak mede af van een combinatie van externe omstandigheden. Soms staan er sommige op plus en andere op min, maar ook gebeurt het wel eens dat ze allemaal op plus staan en kan er een maximaal resultaat worden gehaald. Zoiets als gebeurde bij de “Perfect Storm” en ook in 1953 in Zeeland bij de watersnoodramp.

Op 15 mei schreef ik een artikel op Joop.nl waarbij ik aangaf dat de crisis rondom de Griekse schuldenlast tot een ernstige mate van politieke instabiliteit in Europa zou kunnen leiden. Politici kunnen zich niet, zoals bij de bankencrisis, verschuilen achter de bankiers. Zij waren verantwoordelijk voor het opnemen van Griekenland bij de Euro-landen en zijn dat ook voor wat men nu al dan niet doet.  De fall-out van deze Griekse crisis gecombineerd met sterke bezuinigingen waar alle regeringen in Europa voor staan zou wel eens een tegenreactie kunnen geven van kiezers. Politici die geen deel uitmaken van het politieke establishment, geen medeverantwoordelijkheid zeggen te dragen van de ontstane omstandigheden en aangeven wel oplossingen te hebben. Dat zullen dan oplossingen hebben die gaan in de richting van zich afkeren van de EU en de euro en zich primair richten op de problemen in het eigen land.

In het programma Oog in Oog interviewde Sven Kockelman Marine le Pen. Zij is de huidige leidster van het Front National. Ik moet erkennen dat ik niet meer wist van haar dan ik over haar gelezen of gezien had in de Nederlandse media. Daaruit kwam een beeld van haar dat bij mij vrijwel overeen kwam met dat van haar vader. Hij was in 2002 op de 2^e plaats gekomen bij de eerste ronde van de Franse Presidentsverkiezingen, waardoor hij in de finale tegen Chirac mocht uitkomen. Toen verloor hij kansloos (20 tegen 80%).

Nadat ik het interview had gezien stelde ik vast dat mijn beeld van haar, dat ik dus had via haar vader,  absoluut niet klopte. Ze is een gewiekst debater en heeft veel meer kans om aan te spreken bij de mainstream kiezers dan haar vader had. Eigenlijk verenigt zij in zich de sterke kanten van de electorale uitstraling van Rutte en Wilders. Probeer je maar eens voor te stellen dat bij de verkiezingen in Nederland in 2010 bij voorbeeld Van Aartsen de lijsttrekker was van de VVD en de PVV nog niet bestond. En zij, maar dan goed Nederlands sprekende en met een andere vader, de lijsttrekster was van een nieuwe partij; De Partij voor Nederland (PvN) of zoiets.  Ik denk dat ze net zo een electorale aantrekkingskracht had gehad als Fortuyn (die haalde in maart 2002 34% bij de Gemeenteraadsverkiezingen van Rotterdam).

Ik raad je sterk aan om dit interview van Sven Kockelman terug te kijken. (Zeker alvorens je op dit artikel reageert).

Eind april 2012 is de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van Frankrijk. Zou dat niet een moment kunnen zijn waar de perfecte storm zal heersen waardoor zij president van Frankrijk wordt? Met alle gevolgen van dien voor de EU en de euro en de politieke situatie in de andere Europese landen?

Een perfecte storm waarbij de houding tegenover het politieke establishment, wat nog steeds zal worstelen met de fall-out van de schuldenproblematiek van Griekenland en de ingrijpende bezuinigingen die men moet doorvoeren, negatief zal zijn.  Een socialistische partij, die mede door het uitvallen van Strauss-Kahn, geen sterke kandidaat zal kunnen ophoesten (en ook door de kiezers tot het establishment gerekend zal worden). En last but not least: de debatteer-kwaliteiten van Marine Le Pen en een programma dat t.o.v. de islam in Frankrijk meer mainstream is dan dat van de PVV in Nederland en inspeelt op de steeds breder gedragen anti-establishment gevoelens?

Mede als we de huidige peilingen in Frankrijk zien lijkt de kans groot te zijn dat ze bij de eerste twee zal eindigen in de voorronde. Wellicht legt ze het dan af tegen de andere kandidaat (Sarkozy?), omdat veel linkse kiezers dan hetzelfde zouden kunnen doen als in 2002 bij haar vader (bij gebrek aan eigen kandidaat in de eindronde stemden ze liever Chirac dan Le Pen).  The Economist heeft daar onlangs een interessant artikel over geschreven. Maar ik sluit ook niet uit dat er op dat moment een perfecte storm voor Marine Le Pen zal heersen en zij wel de winnares wordt op 6 mei 2012.  En dan zal het scenario dat ik schetste in mijn vorig artikel zich zeker voltrekken. Dus dat interview van Sven Kockelman met haar zou niet Oog in Oog moeten heten, maar “In het oog van de (perfecte?) storm”.

N.B.  Ook in Oostenrijk zullen in 2012 parlementsverkiezingen zijn. Op dit moment staat de oude partij van Haider (FPÖ) bovenaan met rond de 30%.

Maar eerst nog interessante extra achtergrond informatie over de uitslag van gisteren: 

Er  zijn een serie tabellen gemaakt van de uitslag naar een aantal interessante achtergrondkenmerken die hier staan op de site van Peil.nl 

 -          Wat men gestemd zou hebben als het Tweede Kamerverkiezingen was geweest.

Dan blijkt dat bij de grote partijen rond 90% dezelfde keuze gemaakt zou hebben als gisteren en bij de overige ligt dat wat lager.

 -          Stemkeuze Tweede Kamer 2010.

Hieruit valt o.a. op te maken dat er –per saldo- weinig overgangen zijn tussen het rechter- en het linkerblok. Mede daardoor scoren VVD+CDA+PVV wederom ongeveer de helft van het aantal zetels.

 -          Geslacht, leeftijd, inkomen, opleiding, religie, mate van kerksheid.

Hieruit is goed op te maken uit welke bevolkingsgroepen de verschillende partijen hun kiezers uit rekruteren. Hieronder wordt vermeld waar een duidelijke oververtegenwoordiging per partij is:

VVD:  man, hoog inkomen

CDA: oud, confessioneel, kerks

PVV: 35+, lage opleiding, midden inkomen

PvdA: vrouw, 45+, geen religie

SP: vrouw, 35-55, lager opleiding, geen religie

D66: man 35-, hoger opleiding, geen religie

Groen Links: 35-, hoger opleiding, benedenmodaal, geen religie

-          Krant die men leest.

Ten slotte wordt de verkiezingsuitslag gepresenteerd naar de krant die men regelmatig leest

Telegraaf                     VVD (32%), PVV (23%), CDA (14%)

Volkskrant                  PvdA(30%) D66 (13%), Groen Links (12%)

NRC Handelsblad     VVD (28%), PvdA (20%), D66(11%)

NRC Next                    VVD (24%), D66 (21%), PvdA (17%)

Het Parool                  PvdA (31%), VVD (20%), D66 (11%)

Trouw                          CDA (24%), PvdA (21%), ChristenUnie-SGP (15%)

AD                                 VVD (23%), PvdA (19%), PVV-CDA (15%)

Metro                          VVD-PvdA (17%), CDA (16%)

Spits                             PVV (18%) VVD (17%) PvdA (15%)

FD                                 VVD (46%) CDA (13%) PvdA (12%)

De Pers                       PvdA (17%) VVD(16%) D66 (14%)

Regionale Kranten  VVD (21%) CDA (18%) PvdA (17%)

Ten aanzien van de uitslag van gisteren en de vergelijking met de vorige Provinciale Statenverkiezingen en Tweede Kamerverkiezingen zijn een aantal interessante conclusies te trekken:

De tweede tabel uit het rapport laat namelijk goed zien dat er (per saldo) zeer weinig electorale overgangen zijn tussen aan de ene kant VVD,CDA, PVV aan de ene kant en de overige partijen (met name de linkse partijen).

 Op 9 juni behaalden VVD, CDA, PVV samen 49%. Gisteren was dat 47%. Omdat de provinciale partijen en 50PLUS ongeveer 4% samen haalden, hebben VVD,CDA en PVV 49% van de resterende stemmen gehaald. Dat is hetzelfde als vorig jaar.

 Vergelijken we de uitslag binnen deze drie partijen met die van de Tweede Kamerverkiezingen dan zien we dat in de uitslag de PVV wat gedaald is en de VVD wat gestegen en het CDA stabiel is gebleven Als we de overgangen tussen de partijen echter zien, komt dat niet omdat de PVV per saldo kiezers heeft verloren aan de andere twee, maar omdat de PVV-kiezers bij deze verkiezingen duidelijk minder zijn opgekomen dan die van het CDA. (Opkomst is nu bijna 20% lager dan bij de Tweede Kamerverkiezingen).  Als die opkomst 20% hoger was geweest dan zou de PVV minstens 4% hoger hebben gescoord en het CDA minstens 3% lager!

 Aan de andere kant van het politieke spectrum zien we dat de PvdA één van de slechtste resultaten heeft behaald uit haar politieke geschiedenis (en de slechtste Provinciale Statenverkiezingen ooit). Ten opzichte van de Tweede Kamerverkiezingen is de partij meer dan 2% achteruitgegaan. (In Tweede Kamerzetels heeft de partij 26 gehaald, alleen bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 was het minder). Bij een duidelijk hogere opkomst zou de SP 2% meer hebben gehaald en de PvdA het nog slechter hebben gedaan.

 50Plus zou 3 Tweede Kamerzetels hebben gehaald als het Tweede Kamerverkiezingen zouden zijn geweest, ook bij een hogere opkomst.

 Het is ten slotte interessant om het volgende vast te stellen:

 -          Als 50PLUS niet aan de verkiezingen had deelgenomen dan zouden PVV+CDA+VVD wel de meerderheid hebben gehaald.

-          Als de PvdA en Groen Links niet in 10 provincies een lijstverbinding hadden gehad zouden PVV+CDA+VVD wel de meerderheid hebben gehaald

 -          En last but not least: de echte uitslag voor de Eerste Kamer komt pas bij de verkiezing door de Statenleden van de senatoren eind mei. Er hoeven maar weinig Statenleden een andere keuze te maken dan de eigen partij en het resultaat is bij bepaalde partijen 1 zetel meer of minder dan nu berekend is. Zo zijn er ook een aantal statenleden van provinciale partijen die een keuze moeten maken. Het stemmen door een Statenlid op een andere partij dan de eigen is in het verleden met grote regelmaat voorgekomen, waarbij partijen probeerden het maximale resultaat eruit te slepen door onderling afspraken te maken. Gezien het grote belang voor de coalitie van de 38^e zetel acht ik de kans vrij groot dat de coalitie uiteindelijk eind mei bij de stemming toch de 38^e zetel haalt.

Vanaf 21 uur is deze meerderheidsindicator te zien op: www.novumuitslagencentrum.nl

Bij verkiezingen met evenredige vertegenwoordiging, zoals in Nederland, is er een regeling nodig hoe restzetels worden toegewezen. Het systeem in Nederland zorgt ervoor dat grote partijen die restzetels eerder krijgen dan kleine partijen. Aan de hand van een simpel voorbeeld kan dat aangetoond worden.  Stel dat er een Provincie is waar 100 zetels verdeeld kunnen worden (kiesdeler is 100/1=1) en 5 partijen meedoen.

In de tweede kolom van de tabel staat een uitslag in percentages. In de derde kolom staan de zetels die in eerste instantie worden toegewezen. Dus 39,3% levert dan 39 zetels op en 31,5% 31 zetels. Op deze manier worden 97 zetels toegewezen en blijven er 3 restzetels over.

Die restzetels worden toegewezen op basis van een formule die aan het begin van de vorige eeuw is ontwikkeld. Het percentage van de stemmen wordt gedeeld door het aantal reeds toegewezen zetels PLUS 1. De formule staat in de vierde kolom aangegeven en de berekening ervan in de vijfde. De hoogste waarde die er dan uitkomt levert de 1e restzetels op, en de een na hoogste waarde de 2^e.  Uit de tabel is op te maken dat terwijl Partij A, maar 0,3% stemmen extra had  en partij D 0,8%, partij A toch die restzetel krijgt.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland gaat het dus om 150 zetels, en is de kiesdeler dan 100/150 = 0,66667%.  Bij de Provinciale Statenverkiezingen gaat het  om minimaal 39 en maximaal 55 zetels in de Provinciale Staten en loopt die kiesdeler van 100/39 = 2,564 tot 100/55 = 1,818.

Voor politieke partijen is er een mogelijkheid om meer restzetels te krijgen. En dat is dankzij het principe van “lijstverbinding”.  In dat geval wordt bij de bepaling van de restzetels het resultaat van de deelnemende partijen aan die lijstverbinding eerst bij elkaar opgeteld. Daarmee wordt de kans dat die partijen restzetels krijgen vergroot.

In het bovenstaande voorbeeld zullen we doen alsof Partij D en E een lijstverbinding zijn aangegaan.

Het effect van deze lijstverbinding is dat er 1 restzetel minder is en dat de combinatie van Partij D en E 1 zetel meer krijgt dan ze gekregen zouden hebben als er geen sprake was van een lijstverbinding. Partij C verliest haar 19^e zetel en partij D krijgt er op deze manier een 6^e zetel bij.

In de meeste provincies is er op 2 maart sprake van lijstverbindingen. In 10 van de 12 provincies hebben PvdA en Groen Links een lijstverbinding.  In 2 provincies is dat met D66 erbij en 2 andere provincies met Partij voor de Dieren erbij. (Belangrijk is wel te beseffen dat als een partij op eigen kracht niet minstens 1 zetel haalt dan telt deze niet mee bij de toedeling van restzetels of de lijstverbinding).

In 5 provincies hebben ChristenUnie en SGP een lijstverbinding en in 2 provincies zijn er nog andere combinaties van partijen.

Het interessante bij deze verkiezingen is dat deze lijstverbindingen er voor kunnen zorgen dat VVD, CDA en PVV samen geen meerderheid halen. Doordat in 10 van de 12 provincies links met minimaal 2 partijen in een lijstverbinding zitten betekent dit dat VVD, CDA en PVV samen landelijk circa 2 procent meer kiezers moeten halen om een meerderheid te halen in de Eerste Kamer dan als er geen lijstverbinding op links zou zijn geweest. Aan de hand van de mogelijke uitslag in de provincie Zeeland kan dat worden toegelicht.

Bij deze uitslag krijgen PvdA+GL+D66, die een lijstverbinding hebben 2 zetels meer dan als er geen lijstverbinding was geweest, zoals blijkt als de laatste twee kolommen met elkaar worden vergeleken. VVD+CDA+PVV krijgen 2 zetels minder. Op 39 zetels in de Provinciale Staten betekenen 2 zetels dus ruim 5%!

Aangezien de leden van de Provinciale Staten eind mei de leden van de Eerste Kamer kiezen heeft deze lijstverbinding in de provincie een duidelijke negatief effect op het aantal senatoren dat er van VVD, CDA of PVV zullen worden gekozen.

Niet in alle provincies is er sprake van een lijstverbinding en het uiteindelijke effect van die lijstverbinding hangt af van de exacte uitslag, maar er kan ingeschat worden dat deze lijstverbindingen aan de linkerkant VVD, CDA en PVV uiteindelijk tussen de 1.5 en 2.5%  minder zetels zal opleveren in de Provinciale Staten. Bij de stemming voor de Eerste Kamer door de leden van de Provinciale Staten is er een verschil in zwaarte van de stem op basis van het aantal inwoners per provincie. In de provincies met de meeste inwoners en de meeste zwaarte van de stem (Noord Holland, Zuid Holland en Brabant) is er sprake van een lijstverbinding van PvdA en Groen Links in de eerste twee en PvdA, Groen Links en D66 in de laatste. De kans is groot dat in ieder van deze drie provincies de partijen met een lijstverbinding een restzetel zullen krijgen die anders naar VVD, PVV of CDA zou zijn gegaan.  Het feit dat de PvdA wel in 10 van de 12 provincies een lijstverbinding is aangegaan zorgt er dus voor dat er uiteindelijk 1 zetel meer zal gaan naar PvdA, Groen Links of D66 en 1 zetel minder naar VVD, CDA of PVV.

Gezien het ingrijpend effect dat deze lijstverbindingen op de uiteindelijke samenstelling van de Eerste Kamer heeft is het verwonderlijk hoe door sommige partijen nergens wordt deelgenomen aan lijstverbindingen, maar ook dat er provincies zijn waar PvdA en Groen Links geen lijstverbinding hebben, andere provincies zijn waar D66 niet aan de lijstverbinding meedoet, en dat er provincies zijn (zoals Zeeland) waar ChristenUnie en SGP geen lijstverbinding zijn aangegaan, terwijl ze dat 1 a 2 zetels in de provinciale staten gaat kosten

Persbericht introductie Iphone App Peil

Op de site wordt verwezen naar het onderzoeksverslag. Daar zijn de relevante tabellen te zien. Uit die tabellen blijkt dat bij dit onderzoek de meest basale fout gemaakt, die bij verkiezingsonderzoek gemaakt kan worden.

De samenstelling van de steekproef blijkt namelijk fors af te wijken voor wat betreft  de werkelijke verkiezingsuitslag van 9 juni 2010, zoals uit de onderstaande tabel blijkt. 

 Als daarbij de scores worden opgeteld van VVD, CDA en PVV dan hebben deze 3 partijen bij elkaar ongeveer 44% van de uitgebrachte stemmen op partijen, terwijl ze in werkelijkheid op 9 juni 2009 bijna 50% van de stemmen hebben gekregen.  (In Tweede Kamerzetels is dat een verschil van 8 zetels. Op basis van deze percentages zouden deze 3 partijen samen 68 zetels hebben gehaald en niet de 76, die ze werkelijk gehaald hebben).

D66 en Groen Links laten samen een percentage zien dat 5,7% hoger is dan de werkelijke uitslag op 9 juni 2010 was. Dit verschil komt niet omdat een fors deel van de kiezers die op 9 juni 2009 werkelijk CDA hebben gestemd bij dit onderzoek zich foutief herinneren dat de D66 of Groen Links hebben gestemd . Het verschil komt (vooral) doordat bij de steekproeftrekking geen rekening is gehouden met het kenmerk “stemgedrag bij Tweede Kamerverkiezingen 2010”.  

(Zo moet je ook zorgen dat het aandeel mannen en vrouwen in een onderzoek vrijwel fifty-fifty is en niet bij voorbeeld 70-30. Want ieder onderzoek dat dan gaat over iets waar mannen en vrouwen verschillend op reageren laat dan verkeerde totaalcijfers zien).

 Deze onderschatting van  ruim 5% aan kiezers van regeringspartijen in de steekproef heeft directe gevolgen voor het voorgenomen stemgedrag van 2 maart a.s. Je kunt aannemen dat er een onderschatting is voor de regeringspartijen in ongeveer dezelfde mate als de afwijking in de steekproef.

 Dit is de uitslag van het voorgenomen stemgedrag uit het onderzoek. 

De conclusie dat VVD, CDA + PVV samen maar 32 zetels zouden halen kan op basis van dit onderzoek dus absoluut niet getrokken worden. De steekproef was niet representatief voor de Nederlandse kiezers.

 Uitgesproken VARA had op basis van dit onderzoek dan net zo goed kunnen melden dat VVD, CDA en PVV op 9 juni 2010 gezamenlijk maar 68 zetels hadden gehaald en de huidige Nederlandse regering dus illegaal is (wat dus net zo onzin is).

Bij verkiezingsonderzoek is het een absolute noodzaak je ervan te vergewissen dat de steekproef minstens representatief is op het onderdeel “stemgedrag laatste verkiezingen”.  En als dat zo afwijkt als bij het onderhavige onderzoek  dan stellen de cijfers van een verkiezingsonderzoek weinig tot niets voor.

N.B.  In de uitzending werd nog een grote fout gemaakt. Men presenteerde ook de cijfers van het stemgedrag uit het onderzoek van de verkiezingen uit 2010, zoals te zien in de eerste tabel. Maar die werden gepresenteerd als ware het een onderzoek naar wat men nu zou stemmen bij de Tweede Kamerverkiezingen. Dat was echter niet de gestelde vraag bij het onderzoek.

Mij verwondert dat nogal. Als een politicus, in een parlementaire democratie, zegt dat hij zich niets aantrekt van lobbyisten, of van de opvattingen van Amerika/Frankrijk of China, of van een bepaald belangengroep, kan ik me dat voorstellen (hoewel ik dat trouwens nogal weinig hoor). Maar niet als het gaat om opiniepeilingen. Want dat is niet zomaar iets wat een willekeurige persoon opschrijft, maar het laat zien wat de kiezers, nog specifieker JOUW kiezers, ergens van vinden.  Dat zijn de personen die op jou/jouw partij hebben gestemd bij de laatste verkiezingen en die jou/jouw partij zien als hun vertegenwoordiger binnen de parlementaire democratie.

Wij leven in een democratie, maar er zijn veel manieren waarop je een democratie kunt inrichten. De Nederlandse versie stamt uit 1848 en is sindsdien amper veranderd. Onze variant is van de Westerse democratieën er één waar de kiezers op grote afstand worden gehouden van vorming van besturen of benoeming van personen. Zo wordt in Nederland geen enkele functionaris, behalve een volksvertegenwoordiger, direct gekozen, en ook de meeste volksvertegenwoordigers worden gekozen omdat ze op een lijst staan van een partij en niet op persoonlijke titel.

Dus als een politicus zegt dat hij zich niets aantrekt van opiniepeilingen dan zegt hij eigenlijk dat hij zich niets aantrekt van zijn kiezers. En daar wringt nu net de schoen. Politici en commentatoren versimpelen dit “rekening houden met kiezers” alsof er bedoeld wordt  “het gewillig moeten opvolgen wat de meerderheid van de kiezers ergens van vindt”.  En daar keert men zich dan bijna walgend vanaf omdat het toch niet waar kan zijn dat – en ik parafraseer- die domme en ongeïnformeerde egoïstische massa tot betere conclusies kan komen dan die goed ingeformeerde, afgewogen en verantwoord opererende, deskundige politici. Als die massa tot dezelfde conclusies komt dan is alles goed en beroept men zich graag op de steun van die meerderheid. Maar zodra die conclusies verschillend zijn dan vinden zij per definitie dat die politici gelijk hebben en de massa niet.

De gemiddelde kiezer is niet dommer of egoïstischer dan een gemiddelde politicus. Over veel zaken heeft een burger op basis van zijn eigen ervaringen of die uit zijn persoonlijk netwerk (familie, vrienden en kennissen) best een redelijk gefundeerde mening. En last but not least. De meeste van die burgers zijn redelijke mensen die ook nog bereid zijn om naar hun politieke leiders te luisteren en –nu komt de essentie- ook bereid zijn om zich door die politieke leiders te laten overtuigen. (Of als ze niet overtuigd worden bereid zijn die politiek leider de ruimte te geven om een andere keuze te maken dan hij zelf).

En daar schort het nu precies aan. Politieke leiders in Nederland besteden heel weinig aandacht aan het overtuigen van de eigen kiezers. Men concentreert zich op het Binnenhof en dan lijkt het er vaak op dat men elkaar op inhoud probeert te overtuigen, maar vaak is het een vorm van handjeklap tussen regeringspartijen (doorgaans bij de formatie) of tussen partijen om meer dan 75 zetels te krijgen als steun. Men is dan met regelmaat bereid om de eigen overtuiging op een bepaald punt te laten vallen ten gunste van het binnenhalen van een ander punt.

En als men zich wel richt op de eigen kiezers dan is de invloed van die kiezers op de standpuntbepaling doorgaans al van te voren ingeperkt. Niets had Jolande Sap in de weg gestaan om vorige week donderdag  aan premier Rutte te vragen om de beslissing twee weken uit te stellen tot na het congres. Maar dat heeft zij niet gedaan, omdat zij bang was dat dan het congres haar in meerderheid zou vragen tegen te stemmen. En dat speelde dit keer bij Groen Links, maar had over dit onderwerp of andere onderwerpen ook bij andere partijen kunnen zijn gebeurd (of is gebeurd).

Echt politiek leiderschap is inderdaad niet het klakkeloos volgen van je kiezers. Modern politiek leiderschap is veel energie besteden aan het op een open en transparante manier je kiezers overtuigen van dat integere en afgewogen standpunt. Waarbij je laat zien dat je bereid bent om je ook te laten overtuigen door de standpunten van anderen. Het hoeft immers niet zo te zijn dat jouw standpunt per definitie de beste is of dat die van de kiezers per definitie niet goed is. En als je dat goed doet dan zie ik niet in waarom die kiezers in de meeste gevallen niet in meerderheid jouw standpunt zullen volgen of ten minste respect voor dat standpunt hebben.

En opiniepeilingen kunnen vandaag de dag snel en goedkoop een goed inzicht geven in standpunten en de ontwikkelingen ervan in de tijd. Standpunten waar een goed politicus veel mee kan doen. O.a. door te beseffen dat als die standpunten onder je eigen kiezers sterk verschillen van die van jou dat je veel energie moet besteden aan het overbruggen van die kloof. En misschien wordt het ook eens tijd om de invloed van de kiezer in Nederland op een geïnstitutionaliseerde manier te vergroten. O.a. via het direct kiezen van het functionarissen en het invoeren van het correctief referendum. Dat laatste is met 1 stem (die van Wiegel) in 1999 door de Eerste Kamer afgewezen. Het was al twee keer door de meerderheid van de Tweede Kamer aangenomen en 1 keer door de Eerste Kamer. Het is nu bijna 12 jaar later, en de diverse betrokkenen worden inmiddels beschreven als “mastodonten”.  Misschien tijd voor de nieuwe generatie politici dat proces snel opnieuw in te gaan?  Alle elementen liggen nog klaar uit de negentiger jaren.

Als in Nederland gedurende twee weken meer dan 50 mensen per 100.000 per week bij de huisarts met griep komen dan wordt dat als epidemie gedefinieerd (zoals op dit moment het geval is met meer dan 100 mensen per 100.000 per week). Die mensen zijn echter een fractie van de mensen die griep hebben, zoals ook het RIVM impliciet aangeeft met haar stelling dat jaarlijks gemiddeld circa 10% van de Nederlanders griep krijgt (dat percentage is namelijk 10.000 per 100.000).

In het onderzoek dat via Peil.nl onder meer dan 15.000 mensen is gehouden zegt 17% tussen juli 2009 en juni 2010 griep gehad te hebben. 15% geeft aan dat dit de afgelopen 3 maanden het geval is geweest. Daarvan geeft circa 60% aan koorts gehad te hebben en langer dan 4 dagen ziek te zijn geweest. Slechts 20% van hen geeft aan naar de dokter ermee te zijn geweest. Deze cijfers zijn in lijn met de melding van het RIVM van de 10% griepgevallen en de meldingen van de artsen. De omvang van de griep wordt dus in het onderzoek met ongeveer 50%. Maar wel is daarbij vastgesteld dat die mate van overschatting bij gevaccineerden en niet-gevaccineerden weinig verschilt.

Als vastgesteld moet worden of vaccinatie de kans op griep veel kleiner maakt dan is het noodzakelijk dat binnen homogene groepen te doen. Uit het onderzoek blijkt bij voorbeeld dat 7% van de personen boven de 60 jaar melden dat ze griep hebben gehad, terwijl dat bij de groep onder de 45 jaar 19% is. Van de ouders met kinderen tussen 6 maanden en 4 jaar meldt 25% dat zij griep hebben gekregen. Onder degenen die tot de medische risicogroep behoren en worden opgeroepen om zicht te vaccineren is dat percentage 18%.   Van de Nederlanders heeft in de tweede helft van 2009 27% zich laten vaccineren tegen (Mexicaanse) griep. Als dan in ieder van de afzonderlijke groepen wordt gekeken of men meldt griep gehad te hebben dan resulteert dat absoluut niet in een onderbouwing voor het feit dat vaccinatie de kans op griep veel kleiner maakt, zoals het RIVM zegt. Hieronder een aantal van die cijfers:

Ook het onderzoek over de griepgevallen in de afgelopen 3 maanden (15% meldt griep gehad te hebben) laat hetzelfde patroon zien.

De claim van het RIVM dat vaccinatie tegen griep de kans op griep veel kleiner maakt, zoals op de website staat vermeld, wordt dus niet bevestigd door het onderzoek over de griep in Nederland in de periode 2009-2010 en de laatste 3 maanden. 

Het onderzoek sluit af met de constatering dat er jaarlijks bijna 3 miljoen mensen worden gevaccineerd met de daarbij horende kosten voor de Nederlandse gezondheidszorg. Het verdient  aanbeveling verdient om via een onafhankelijk grootschalig bevolkingsonderzoek vast te stellen of deze grootschalige vorm van vaccinatie wel zinvol is. (Uit het onderzoek blijkt alleen dat bij de groep mensen die aangeeft in het leven al 10 keer griep te hebben gehad of meer de vaccinatie een positief effect heeft).

Onderzoeksrapport effect girepvaccinatie

Dat domino-effect treed op als er een meerdere landen een grote vertrouwenscrisis is tussen de bevolking en de leiding van het land, gecombineerd met een forse economische crisis (of hongersnood, zoals in de vorige eeuwen het geval was).

Als er in Nederland over dit soort ontwikkelingen wordt gesproken dan heb je steeds het gevoel dat het alleen kan geschieden in verre landen, waar hele of halve dictatoren al lang de baas zijn en geen sprake is van democratie. Dus men sluit impliciet of expliciet uit dat zoiets binnen Westerse democratieën kan gebeuren.  

Ik denk dat dit een foute inschatting is. De situatie bij de Westerse democratieën is niet één-op-één vergelijkbaar zijn met die landen waar de onrust tot machtswisselingen hebben geleid. Maar er is zeker een niet geringe kans aanwezig dat ook in één van die Westerse democratieën het volk in opstand komt hetgeen tot een aanpassing zal leiden van de machtsstructuur in dat land. En ook dan dreigt er in die Westerse democratieën een domino effect. Daarbij hoeft het niet te zijn dat dit allemaal gebeurt met grote geweldsuitbarstingen. Er zijn ook machtswisselingen geweest die vreedzamer verliepen. Grote aantallen mensen bivakkeren een lange tijd op een centraal plek om de machthebbers weg te krijgen.  

De elementen voor een dergelijke omslag zijn namelijk ook herkenbaar in veel Westerse democratieën. Er zijn veel landen waar voor een niet gering deel van de bevolking de economische situatie slecht is en de vooruitzichten gering (neem bij voorbeeld Spanje). De slagvaardigheid van de bestuurlijke leiding is laag (met op dit moment als ultiem voorbeeld België). En het vertrouwen van de burgers in de politieke leiders is niet groot en dalend (in vrijwel alle landen in Europa). Daarbij zie je vrijwel overal voorbeelden waar het 19^e eeuwse democratische systeem ervoor zorgt dat binnen de politiek regelmatig beslissingen genomen worden waar geen draagvlak bij de bevolking voor is. De besluitvorming voor de nieuwe Afghanistanmissie is daar een goed voorbeeld van. Ondanks het feit dat circa drie kwart van de aanhang van Groen Links tegen de missie is, besluiten de vertegenwoordigers van die kiezers voor de missie te stemmen. Uit Schaduwkamer.nl blijkt dat van de ruim 40 moties die in het najaar aan de kiezers zijn voorgelegd de Tweede Kamer in meer dan de helft va de gevallen anders besloot dan de meerderheid van de bevolking.

Het is opmerkelijk hoe de politieke en bestuurlijke elites in de Westerse democratieën (en zeker ook in Nederland) zich keer op keer niet lijken te realiseren dat de kloof tussen overheid en burger steeds groter wordt. En dat zij –met een beroep op hun eigen verantwoordelijkheid- besluiten nemen die absoluut niet gedragen worden door de bevolking. Impliciet (en vaak ook nog expliciet) geven zij aan zich beter/slimmer te voelen dan de mensen die zij vertegenwoordigen. Maar met grote regelmaat kan de burger vaststellen dat wat de overheid zegt of aankondigt niet klopt met de werkelijkheid. Vrijwel ieder infrastructureel project kost veel meer dan van te voren gesteld, duurt veel langer dan van te voren gepland, en levert doorgaans ook niet datgene op wat men heeft toegezegd. (Bij ICT-overheids projecten is dat meestal nog erger). De controle via toezicht bestaat doorgaans slechts op papier.

En als bij de verkiezingsuitslagen de gevestigde partijen (zwaar) verliezen, en er geen stabiel bestuur gevormd kan worden dan is het de schuld van die (domme) kiezer. En aan echte hervormingen waarbij de burger serieus wordt genomen begint men niet, bang dat men is dat het de eigen macht aantast.

Evenals Ben Ali in Tunesië en Mubarak in Egypte hebben ze niet door dat ze daarmee zelf de kans vergroten dat de Revolutie Domino uiteindelijk ook he zal treffen.

Ik zeg het vaak. Nederland is een façadeland . Aan de buitenkant is het goed geregeld, maar als je achter die buitenkant komt dan blijkt de werkelijkheid vaak anders. Of het nu de gezondheidszorg, onderwijs of justitie is, in de praktijk gaat het een stuk minder goed dan het op papier is geregeld. Als je er in de praktijk zelf niets te maken mee hebt dan trap je er makkelijk in. Dan denk je dat het ongeveer gaat zoals het op papier staat. Maar als je de werkelijkheid wel meemaakt dan zie je hoeveel er anders gaat dan op papier en welke (soms grote) fouten er worden gemaakt.

Nu hoeft dat op zichzelf geen ramp te zijn, maar dat gaat gepaard met de neiging van de instanties zelf om te doen alsof het wel goed gaat/is gegaan. Er is weinig zelfreflectie en het lijkt erop alsof men toch weinig van de fouten leert. En afwijkende geluiden van binnen de organisatie worden niet toegestaan en zonodig repressief de kop in gedrukt.

Al die patronen zien we zich voordoen tijdens en na de ramp in Moerdijk. De grootste chemische reacties die in Nederland in een korte tijd heeft plaatsgevonden en nadat de brand bestreden was worden er geen beschermende maatregelen genomen voor degenen die dicht bij de plaats van de ramp  moesten werken.

Terwijl de zwarte wolken nog de lucht in gingen haastten de overheidsfunctionarissen zich om de klassieke term te bezigen die in Nederland gemeengoed is voor hen  “gaat u maar rustig slapen”. 

Uit het onderzoek dat via Peil.nl is uitgevoerd blijkt dat maar weinig Nederlanders denken dat er geen gevaar is voor de volksgezondheid. En ook vindt men in grote meerderheid dat de Nederlandse overheid niet goed voorbereid is op rampen. Dat komt naar mijn mening niet alleen door de werkelijke performance bij rampen in de afgelopen 30 jaar, maar wellicht nog meer door de krampachtige houding van die overheid na die rampen m.b.t. het niet erkennen van die fouten of het afschuiven van de verantwoordelijkheid.

En daarbij is er nog een verschijnsel in Nederland wat het geheel er niet beter op maakt. De onderzoeksinstanties die een belangrijke rol spelen blijken vaak te dicht tegen de overheid zelf aan te zitten. Zo stond er zaterdag een artikel in De Volkskrant van twee ingenieurs die beschrijven dat de ramp van Moerdijk kleiner wordt gemaakt dan hij is. Zij beschrijven het feit dat er geen onafhankelijk materiaal beschikbaar is, hoewel de autoriteiten dat wel zeggen. Het RIVM heeft slechts metingen gedaan, de conclusies zijn door anderen getrokken.    

Dat is ook mijn eigen ervaring met een instantie als het Nederlands Forensisch Instituut. Je denkt dat het onafhankelijke wetenschappers zijn die proberen zo goed mogelijk vast te stellen wat er bij een misdaad is gebeurd. In werkelijkheid is het een instantie van het Ministerie van Justitie dat zichzelf lijkt te beschouwen als een verlengstuk van het Openbaar Ministerie. En de organisatie waarvan gezegd wordt de kwaliteit van het NFI te borgen – de Raad voor Accreditatie- is alleen maar erin geïnteresseerd of alles op papier goed geregeld is.

En elke keer loopt die overheid in haar eigen mes. Als je eenmaal beseft dat het vertrouwen in de overheid gering is (los van het feit of je het terecht vindt of niet) dan moet je bij je informatiebeleid daar rekening mee houden. Dus niet denken dat de burgers zitten te wachten op geruststellende meldingen (die dan vaak nog door de werkelijkheid worden ingehaald), maar dat je juist transparant bent en als je zaken nog niet zeker weet dat ook meldt. Velen bij de overheid hebben een paternalistische instelling, die denken dat als zij zeggen dat de burgers rustig kunnen slapen dat ze dat dan ook doen. Dat soort burgermeesters werkte misschien goed bij Swiebertje, maar niet anno 2011. Op dat punt heeft Van der Laan bij de grote zedenzaak in Amsterdam laten zien dat hij de nieuwe tijd beter begrijpt.

Het aan de oppervlakte brengen van ernstige misstanden is in de meeste gevallen alleen mogelijk door informatie vanuit personen die werkzaam zijn of waren bij die organisatie. Zij hebben uit de praktijk kennis van die misstanden en weten ook wat er is gedaan om die misstanden onder de pet te houden.

Leidinggevenden (zoals ministers) geven naar buiten toe aan open te staan om van interne misstanden op de hoogte te worden gesteld, zodat men maatregelen kan nemen. Maar in de werkelijkheid zijn ze er helemaal niet blij mee en zeker niet de groep eronder (de hoogste ambtenaren), want zij zijn degenen die operationeel verantwoordelijk waren voor die misstanden en vermoedelijk ook energie hadden besteed om die mistanden naar buiten toe (en misschien ook naar de minister toe) verborgen te houden.

En men doet er in de praktijk ook alles aan om het klokkenluiden tegen te gaan. Met name door de klokkenluiders tot paria te maken en zowel financieel als strafrechterlijk (met medewerking van justitie) kapot te maken. Ondertussen is er dan wel een klokkenluidersregeling gemaakt, maar die blijkt een wassen neus te zijn.

Vandaag staat weer een duidelijk exemplaar van dit schijnheilige patroon in de krant. Maandag moet een voormalige medewerkster van de Voedsel en Warenautoriteiten (vroegere Keuringsdiens voor Waren) voor de rechter verschijnen wegens schending van het ambtsgeheim. Vandaag vertelde ze ook haar verhaal in het radioprogramma Argos.  In 2007 kreeg ze een intern rapport onder ogen dat vol stond met misstanden bij veetransport en in slachthuizen. Hygiene was slecht, veel dieren stierven onnodig tijdens de transsporten. Dierenartsen werden onder druk gezet vanuit economische belangen. Toen ze het met haar superieuren opnam bleek dat ze er ook van wisten, maar het was politiek niet opportuun.

Ze heeft het rapport toen toegespeeld aan een organisatie en het kwam in het nieuws en er was ook veel ophef in de Tweede Kamer. Er werd een commissie ingesteld. Op basis van de aanbevelingen van die commissie is een en ander fors veranderd. Toezicht is verbeterd, meer dierenartsen zijn aangetrokken, boetes zijn verhoogd.

In plaats van een lintje krijgen voor het aan de openbaar maken van een misstand en in aanmerking komen voor de Klokkenluidersregeling staat ze maandag voor de rechter. Tegen die vrouw is namelijk aangifte gedaan door haar hoogste baas van toen, de secretaris-generaal van het Ministerie van Landbouw.

Zo kan deze vrouw aansluiten in de (kleine) rij van klokkenluiders waarvan de leidinggevenden bij de overheid er alles aan doen om hun leven verder kapot te maken (met Fred Spijkers van de zomaar ontploffende mijnen voorop). Zodat geen andere bij de overheid werkzame persoon het in zijn hoofd zal halen om ook misstanden aan de orde te stellen. En zo kan men zelf met de foute praktijken door blijven gaan en naar buiten toe uitstralen dat men goed werk doet en open staat medewerkers om fouten te verbeteren,